Dawid Bunikowski: Kontrowersje w sprawie aborcji – Opinie



Wyrok Trybunau Konstytucyjnego z 22 padziernika 2020 r. oznacza w praktyce prawie cakowity zakaz aborcji w Polsce.

Koci katolicki jest oskarany o inspirowanie wyroku, mimo e sam wyrok nie ma uzasadnienia religijnego, ale laickie. Wyrok TK jest formalnie wywiedziony z konstytucyjnego zakazu dyskryminacji. Jak wiemy, nauczanie Kocioa jest jednak jasne – aborcja jest zem. Spoeczna eskalacja negatywnych emocji jest teraz ogromna i kieruje si w stron rzdzcych, duchownych i wierzcych. TK, zapewne nieformalnie motywowany przez rzdzcych czy doktryn katolick (oraz sam personalnie konserwatywny moralnie), rozpta wyrokiem burz spoeczn, w tym proaborcyjn i antyklerykaln. Episkopat nie postulowa tej zmiany prawnej przez lata (cho wyrok go cieszy). Tzw. kompromis aborcyjny trwa od 1993 r. (z krtk liberalizacj w 1996 r., zakoczon wyrokiem TK w 1997 r.). A do teraz.





wiat jest bardziej skomplikowany

Aborcja, czyli przerwanie ciy jako inwazyjne usunicie zarodka ludzkiego, bya i jest spraw kontrowersyjn. Ludzie w danym spoeczestwie maj rne opinie moralne na jej temat. Maj te rne opinie na temat prawnej regulacji aborcji. S bowiem rne przypadki, w ktrych aborcja moe wchodzi w gr. Chyba nigdy w demokratycznym spoeczestwie nie da si zadowoli wszystkich odpowiednimi regulacjami. Wedle skrajnych feministek, aborcja powinna by dozwolona bez ogranicze czasowych i bez podania powodu, gdy kobieta dysponuje swoim ciaem, a wszelkie ograniczenie jest represj i niewolnictwem. Dla prawicy moralnej, gwnie katolickiej (jak w Polsce) czy ewangelickiej (USA), aborcja jest zabijaniem dzieci, ktre jeszcze nie narodziy si. Noblistka O. Tokarczuk pisze o patriarchacie”, o dominacji mczyzn, o opresji z ich strony jako o kolosie na glinianych nogach”. Tymczasem wiat jest bardziej skomplikowany.

Temat aborcji jest to starcie liberalizmu moralnego z konserwatyzmem moralnym. Jest to wojna aksjologiczna i kulturowa przedstawicieli obu ideologii, nawet jeli odbywa si na poboczu starcia politycznego. Po stronie konserwatywnej jest te sporo kobiet, ktre s przeciw legalizacji aborcji, czy to aborcji na danie, czy to eugenicznej. Jest te troch niewierzcych osb bdcych przeciw legalizacji aborcji. Jest jednak faktem, e cywilizacja zachodnia jako postp widzi obecnie prawo do aborcji, prawo do eutanazji czy maestwo osb tej samej pci. Osoby o innym punkcie widzenia s nazywane na Zachodzie katotalibanem”, ciemnogrodem” czy redniowieczem”. Ingerencja w prywatno to obawa wspczesnej cywilizacji Zachodu. Jednoczenie inne, odmienne, idee spotykamy w np. cywilizacji islamskiej czy afrykaskiej.

Temat aborcji jest zoony. Jeli chodzi o aborcj eugeniczn (aborcja podu z upoledzeniem), to na Zachodzie wiele kobiet nie chce rodzi dzieci z upoledzeniem, gdy nie chc ich i swojego cierpienia. A przecie, gdy takie dziecko jakim przypadkiem” rodzi si, jest czsto kochane. Ponadto, gdy chodzi o aborcj na danie w pierwszym trymestrze (aborcja na danie czy z przyczyn spoecznych), to kto moe by moralnym przeciwnikiem aborcji, akceptujc jednoczenie prawn dopuszczalno aborcji i wolno wyboru kobiety. wiat nie jest czarny i biay. Jest taki tylko ex cathedra, w Sejmie, w strajku, przed komputerem albo z ambony.

Uliczna rewolucja liberalnych” kobiet i mczyzn

Ostatnie wzburzenie czci spoeczestwa w Polsce powstao w wyniku wyroku Trybunau Konstytucyjnego uchylajcego przepisy pozwalajce na aborcj w przypadku np. powanych wad genetycznych czy cikiego upoledzenia podu ludzkiego” (to termin z ustawy antyaborcyjnej z 1993 r.), czyli dziecka nienarodzonego (nasciturus, ten, ktrym ma si urodzi). Od momentu opublikowania wyroku w Monitorze Polskim nie mona przeprowadzi aborcji np. ze wzgldu na stwierdzony zesp Downa. Kobieta musi urodzi takie dziecko w wietle prawa. To wywoao opr czci spoeczestwa. Ta uliczna rewolucja liberalnych” kobiet i mczyzn dotyczy nie tylko aborcji eugenicznej, ale prawa do aborcji w ogle, w tym na danie i bez podania przyczyn. Niestety, wzburzenie przechodzi w inwektywy, niszczenie mienia, zakcanie porzdku i argumenty personalne. Z obu stron, gwnie liberalnej.

Jak TK moe si broni?

Przyjrzyjmy si jednak materialnym i formalnym okolicznociom wyroku TK. Potem zobaczmy, co spoeczestwo sdzi o aborcji i jakie s standardy na wiecie. Spjrzmy najpierw od strony materialnej, czyli praw i obowizkw. Wyrok Trybunau Konstytucyjnego z 22 padziernika 2020 r. naruszy tzw. kompromis aborcyjny. Do tej pory ustawa antyaborcyjna z 1993 r. pozwalaa na aborcj w trzech wyjtkowych przypadkach. Po pierwsze, gdy ycie lub zdrowie matki (kobiety ciarnej”, jak stanowi ustawa) byo zagroone. Po drugie, gdy “pd ludzki” mia de facto powane wady genetyczne albo by ciko upoledzony (art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy: badania prenatalne lub inne przesanki medyczne wskazuj na due prawdopodobiestwo cikiego i nieodwracalnego upoledzenia podu albo nieuleczalnej choroby zagraajcej jego yciu”). Po trzecie, gdy cia powstaa w wyniku czynu zabronionego”. Chodzi tu o gwat, ale i kazirodztwo czy pedofili. Wyrok TK usun z prawa t drug przesank. Tymczasem wikszo legalnych aborcji w Polsce, ok. 98-99%, tj. do 1 tys. rocznie, dotycz wanie tej sytuacji, np. aborcji dzieci nienarodzonych z zespoem Downa. Wnioskodawcy z klubu poselskiego PiS uwaali, e jest to aborcja eugeniczna, selekcja genetyczna, dyskryminacja. TK przychyli si do tego. TK powoa si na trzy przepisy konstytucji, tj. art. 30, 31 i 38. Chodzi o godno ludzk, ograniczenie konstytucyjnych wolnoci i praw oraz prawo do ycia. TK uzna, e dziecko nienarodzone, mimo powanej wady genetycznej czy cikiej choroby, ma prawo urodzi si i y. Nie mona stosowa selekcji i abortowa takiego podu ludzkiego”. Jest to ycie. Take to ycie z np. zespoem Downa.

Patrzc od strony formalnej, TK jest jednak le obsadzony. W jego skadzie jest 3 sdziw, ktrzy zostali wybrani na miejsca ju obsadzone (tzw. dublerzy). S to: M. Muszyski, J. Piskorski i J. Wyrembak. Jest to rezultat kryzysu konstytucyjnego, ktry trwa od listopada 2015 r. W zwizku z tym, TK, ktry orzeka w tej sprawie w penym skadzie, by le obsadzony. Mog by zatem podnoszone gosy, e postpowanie jest niewane albo wyrok jest niewany. Ale kto to ma stwierdzi?… Helsiska Fundacja Praw Czowieka, ktra nie uznaje tego wyroku za wyrok i wzywa lekarzy i sdziw o niebranie pod uwag tzw. orzeczenia TK”? Nie ma innego ciaa nad TK. Niemniej, nie mona traktowa udziau tych 3 sdziw w gosowaniu jako autorytatywnie.

Jak TK moe si broni? W TK jest 15 sdziw. Do wydania wyroku zakazujcego aborcji eugenicznej trzeba 8 sdziw. Wyroki bowiem zapadaj wikszoci gosw. W wydaniu tego konkretnego wyroku wzio udzia 13 sdziw, w tym 3 tzw. sdziw-dublerw (brzmi brzydko, ale prawdziwie). Innych 2 sdziw byo nieobecnych (A. Zielonacki, R. Wojciechowski), z jakich powodw. Nie wiemy, jak przebiegaa narada, ale wiemy, e byy 2 zdania odrbne zgoszone do wyroku. Wnieli je sdziowie P. Pszczkowski i L. Kieres. Zakadamy wic, e 11 sdziw byo za tez wyroku, a 2 byo przeciw. Zakadajc, e tych 3 sdziw-dublerw nie moe gosowa w wiecie-prawie- idealnym, to od 11 sdziw gosujcych za tez odejmujemy 3 sdziw-dublerw gosujcych za tez. Mamy zatem 8 sdziw za tez. Ci, bez wtpienia, mogli gosowa, a ich wybr jako sdziw nie by kontrowersyjny prawnie. TK zatem mia wikszo (8 na 15) sdziw, by przegosowa ten wyrok. Byoby tak nawet, gdyby na sali byli ci 2 nieobecni sdziowie i zagosowaliby przeciw tezie wyroku. Tak na marginesie, na 15 sdziw TK s tylko 2 kobiety: sdzia Przybska i sdzia K. Pawowicz. (W Polsce jest wiele wybitnych prawniczek, te modszego pokolenia.) Oczywicie, nie pe czy rasa powinny decydowa o wyborze, ale walory intelektualne.

Wyrok TK jest kontrowersyjny formalnie

Co zatem z wyrokiem? Czy trzeba wyrok uzna? Jak wiemy, wyrok by przedmiotem politycznych przepychanek. Rok przelea w TK. Podjto si tego problemu w trakcie rosncej pandemii. Nie ma to jednak znaczenia dla legalizmu i prawa. Z prawnego punktu widzenia, problemem moe by za to, e sprawozdawc w sprawie by Justyn Piskorski, ktry jest jednym z tzw. sdziw-dublerw. To sprawozdawca pisze wyrok, dyskutuje tezy wyroku zawczasu z innymi sdziami, szuka poparcia wikszoci, a inni zgadzaj si potem z tezami lub nie w gosowaniu. Piskorski nie powinien bra udziau w tym gosowaniu. Nie powinien by sprawozdawc. Tymczasem on referowa t spraw i pisa wyrok. Inna kwestia formalna to przewodniczca skadu orzekajcego, sdzia Przybska. Zostaa wybrana Prezesem TK w grudniu 2016 r. bez poparcia wikszoci sdziw TK, co naruszao konstytucj (art. 194 ust. 2). Od strony legalnej patrzc, ten wyrok moe by wtpliwy nie tyle ze wzgldu na tzw. sdziw-dublerw, ale ze wzgldu na osoby Justyna Piskorskiego i Julii Przybskiej. Z kolei, to, e PiS wybra do TK osoby o bardziej kontrowersyjnych moralnie pogldach, nie ma znaczenia. Lewica moralna, gdyby rzdzia, take wybieraaby do TK osoby blisze jej ideologicznie. To jest kwestia polityki. Wadza interpretacyjna i decyzyjna sdziw TK jest ogromna. Mog rnie interpretowa prawo i stwierdza, czy jest konstytucyjne, czy nie. Ich przekonania moralne maj znaczenie w wyrokach. A niby nie powinny.

Jeli chodzi o prawo aborcyjne w wiecie zachodnim, to jest ono permisywne, liberalne. Aborcja na danie kobiety (czyli bez uzasadnienia i zgody wadz) jest dopuszczalna w pierwszym trymestrze, a czasem nawet troch pniej (18. tydzie, jak w Szwecji). Jest dopuszczalna w przypadkach wad podu w pniejszym okresie. Podobnie jest w przypadku zagroenia ycia matki czy gwatu. Generalnie, wiat Zachodu ma bardzo liberalne prawo aborcyjne. Jest mowa o prawach czy uprawnieniach kobiety. Interpretacja tego prawa jest bardzo liberalna nawet w krajach, gdzie formalnie kobieta powinna poda powd aborcji na danie i uzyska odpowiednie rekomendacje lekarzy (np. w Wielkiej Brytanii jest ponad 200 tys. aborcji rocznie, a zaoenia ustawy aborcyjnej z 1967 r. mwiy o paru tysicach). Absolutny zakaz aborcji na Zachodzie wystpuje tylko w tradycjonalistycznych pastwach-liliputach, tj. na Malcie, w Andorze i San Marino. Due ograniczenia s w Monako i Lichtensteinie (tylko zdrowie kobiety jako wyjtek). Z wikszych zachodnich krajw due ograniczenia s tylko w Polsce (obecnie wyjtek przy aborcji to zdrowie/ycie kobiety i cia jako wynik przestpstwa). Jest to jakby swoisty pluralizm prawny w wiecie Zachodu, gdzie obok siebie s rne tradycje konstytucyjne lub moralne i rnice si porzdki prawne. Niemniej, standard permisywny, liberalny dominuje w wiecie Zachodu od l. 70. Liberalizm moralny w prawie dominuje zdecydowanie. Zwizane jest to ze zmian spoeczn, rewolucj seksualn l. 60, feminizmem i ruchem praw kobiet. Tymczasem wiat to nie tylko Zachd – jest rnorodny. Np. wiat Islamu jest przeciw aborcji na danie czy aborcji eugenicznej.

Wbrew temu, co niektrzy sdz, z prawnego punktu widzenia, prawo do aborcji nie jest prawem czowieka. Nie jest nim w rozumieniu uniwersalnym. Nie jest prawem wystpujcym w adnej wiatowej konwencji dotyczcej praw czowieka. Nie ma w adnej konwencji take pojcia prawa reprodukcyjne”. Jest tak dlatego, e inna sytuacja byaby zbyt kontrowersyjna dla wielu pastw, np. z Afryki czy krajw Islamu. Prawo do aborcji nie jest te prawem czowieka na gruncie regionalnym w Europie. Nie jest prawem czowieka wymienionym w Europejskiej Konwencji Praw Czowieka z 1950 r. ani w adnym z jej protokow z lat pniejszych. Strasburg nie moe wymusza liberalnego prawa aborcyjnego i dobrze o tym wie. Polska przegraa spraw Tysic w Strasburgu (2007 r.), ale nie przegraa jej dlatego, e zakazuje aborcji na danie, ale z tego powodu, e nie pozwolia na aborcj w sytuacji zagroenia zdrowia matki. A prawo polskie pozwalao na aborcj w takiej sytuacji. Jednak interpretacja prawa w Polsce nawet w takich przypadkach, w ktrych prawo zezwala na aborcj, bya i jest ostra. Niemniej, prawnie i formalnie, prawo do aborcji nie jest prawem czowieka, a mwienie, e jest, przyjmuje posta narzucania swej ideologii czy narracji.

No, a co sdz Polacy? Wedle raportu CBOS z 2016 r., ok. 80 %. Polakw nie akceptuje sytuacji, gdy kobieta chce aborcji ze wzgldu na swoj trudn sytuacj materialn czy osobist albo gdy, po prostu, kobieta nie chce dziecka. Polacy nie akceptuj aborcji na danie czy aborcji z tzw. przyczyn spoecznych. Polacy s narodem bardzo konserwatywnym, jeli idzie o deklaracje na temat aborcji. Oczekuj te konserwatywnego prawa. Prawo bowiem peni rol nie tylko regulujc, zakazujc, ale i wychowawcz. A jak jest w przypadku upoledzenia podu czy powanych wad genetycznych dziecka nienarodzonego? Czy Polacy zgadzaj si na aborcj wwczas? Nie, take s przeciw. Wedle CBOS, od 53% do 61% jest przeciwko aborcji w takiej sprawie. Mona j nazwa aborcj eugeniczn. Tylko od 23% do 30% popiera tak aborcj.

Reasumujc t cz, wyrok TK jest kontrowersyjny formalnie. TK brakuje legitymizacji w sensie prawnym do wydawania takich wyrokw. TK jest wci w kryzysie konstytucyjnym. Ten wyrok pogbia ten kryzys w pastwie. Oczywicie, pewnie aden czas nie jest dobry na taki wyrok, zawsze byyby kontrowersje, nawet jeli debata trwaaby latami we wszystkich telewizjach. Materialnie patrzc, wyrok narusza mocno tzw. kompromis aborcyjny. To jest kompromis z 1993 r., ktry by ukonem w stron Kocioa katolickiego, Jana Pawa II i prawicy moralnej oraz reakcj na komunistyczny liberalizm aborcyjny. Nie byo ostatnio adnej debaty na temat prawa aborcyjnego ani w parlamencie, ani w spoeczestwie. Nie zorganizowano referendum. Decyzja TK zapada w rodku pandemii, po sporach z radykaami obyczajowymi wewntrz rzdu. Niemniej, zadajmy sobie pytanie, czy gdyby TK orzek, e aborcja jest dopuszczalna na danie a do 3., 6. czy 9. miesica w imi wolnoci kobiety i integralnoci jej ciaa, to te nikt nie mgby si temu sprzeciwia i wyraa oburzenia?

Aborcja zawsze bya i zawsze bya jako regulowana. Myl si zarwno liberaowie, jak i konserwatyci w swojej percepcji tego zjawiska. Gdyby nie uznawano, e pd ludzki ma jak moraln warto lub jest jakim realnym (i szczeglnym) yciem biologicznie, to przecie aborcja na danie byaby dopuszczalna a do dnia porodu na Zachodzie. A tak nie jest. Czy to w USA, czy w innych krajach zachodnich, aborcja jest bardzo ograniczona po upywie 3 cz 4 miesicy ciy. Aborcja jest po prostu przypadkiem bardzo kontrowersyjnym moralnie, najbardziej kontrowersyjnym”. Te sowa powiedzia mi prywatnie Leszek Koakowski w 2008 r., uwaajc, e zabiegw aborcji jest zbyt duo w Anglii. Tak te problem aborcji jako najwikszej kontrowersji widziaem w swej pierwszej (bardziej liberalnej) monografii o prawie i moralnoci, z 2010 r. Nie ma tu idealnych regulacji. Idealne regulacje to albo absolutny zakaz, albo absolutna wolno. A tymczasem prawo zachodnie jest gdzie pomidzy”, bo musi uwzgldnia i interes kobiety, i interes dziecka nienarodzonego. Absolutny zakaz mona sobie wyobrazi w pastwie, ktre ma zamknite granice, wzywa kobiety wyrywkowo na badania stwierdzajce, czy s w ciy (jak byo w komunistycznej Rumunii), kontroluje podziemie aborcyjne i totalnie inwigiluje obywateli. Inne wyobraone pastwo to pastwo witych” albo wyznaniowe. Efektywno zakazw przy otwartych granicach jest jednak adna albo ograniczona.

Badania na temat aborcji dowodz, e nawet w niby purytaskich USA w 19. wieku aborcja bya tzw. prywatnym biznesem kobiet. Kobiety zaatwiay to” midzy sob albo przy pomocy niby-specjalistw, biskupi nie byli pewni nauczania, a restrykcyjne prawo weszo w ycie pod wpywem lobby medycznego. To wszystko wskazuje, jak trudny temat mamy przed oczami, zwaszcza w wiecie globalnym, gdzie usugi aborcyjne s legalnie oferowane w krajach ociennych. W wiecie globalnym, gdzie jest wolno przemieszczania si, restrykcyjne prawo aborcyjne staje si coraz czciej symboliczne. Jest to instytucjonalna aprecjacja pewnej aksjologii, ale w praktyce atwo to obej. Bogate rodziny sta na aborcj za granic, biednych nie sta. Do tego w globalizacji kulturowej dochodzi dominujca medialnie kultura konsumpcjonistyczna, hedonistyczna, egoistyczna i samorealizacji. Nie sprzyja kulturze prorodzinnej.

Jednak w wietle wyroku TK jedna rzecz jest wana. To jest idea, e pastwo musi wzi na siebie wspodpowiedzialno za wychowanie dziecka, ktre urodzi si z powan wad genetyczn czy upoledzeniem. Dotychczas nikt si tym nie przejmowa, a rodziny z takimi dziemi byy wytykane palcami. Protesty niepenosprawnych omieszano. Jest bardzo dua wtpliwo, czy PiS umie pomc kobietom i rodzinom, ktre bd wychowywa chore, upoledzone dzieci. Wedle wyroku TK, pastwo powinno wzi na siebie odpowiedzialno za nie. W Polsce jednak polityka spoeczna jest le adresowana. Nie trafia tam, gdzie trzeba, a jest mao wysublimowanym mechanizmem zdobywania poparcia politycznego, a nie wanym czynnikiem ograniczania kontrawersyjnych przypadkw spoecznych i moralnych takich jak aborcja.

lex Justyn”

Problem aborcji jest szerszy, tj. jest wiele kobiet w trudnej sytuacji, ktre chc urodzi dziecko, ale s pozbawione jakiegokolwiek wsparcia partnerw, rodziny, wsplnot (jak parafie) i pastwa. Tutaj aborcja byaby witym prawem mczyzn uciekajcych od tzw. problemu. Problem aborcji jest problemem moralnym, logicznym i filozoficznym. Przecie nie byoby tutaj piszcego te sowa, gdyby jego matka zdecydowaa podda si aborcji w aborcyjnie liberalnym PRL (latami byo 300 tys. aborcji rocznie, zabiegi traktowano jako mao wan tzw. skrobank). Nie byoby osoby, ktr w urzdzie nazwano Dawidem Bunikowskim”, gdyby ten tzw. pd ludzki, ktrym jako przecie byem” na etapie swego jestestwa” prenatalnego, by szczypcami wyjty czy wyssany rur ssc. Problem aborcji zawsze bdzie budzi emocje. Dla jednych takie, dla drugich – inne. Kto kiedy napisa, e gdyby mczyni rodzili dzieci, to prawo do aborcji byoby sakramentem”. Ale czy dla wszystkich? Akcja Aborcja jest OK” z aborcyjnym dream teamem” bya kiczem. Przede wszystkim estetycznym i etycznym. Take wedug wielu kobiet.

Przy nowoczesnej technice i technologii, w 21. wieku nie powinno by aborcji w ogle albo powinna faktycznie by zjawiskiem marginalnym. Aborcja, niezalenie od techniki, np. obecnie polegajcej na wyssaniu podu, jest destrukcj potencjalnego ycia – czasem ju dobrze rozwinitego, z bijcym sercem, z ukadem nerwowym, a nawet zdolnego do samodzielnego przeycia. Tymczasem toczy si walka o ni, jakby to bya walka o chleb czy niepodlego. Tu ju nie chodzi o aborcj eugeniczn, ale szerzej – o t na danie w pierwszym trymestrze. Z punktu widzenia wielu kobiet, pewnie ta walka o prawo do aborcji ma charakter walki o niepodlego, wolno, autonomi. Z drugiej strony, powstaje kontrowersja obecnie w USA wok heartbeat law, tj. zakazu aborcji, gdy bije serce dziecka. Problem w Polsce (czy USA) jest jednak le postawiony, bo zawsze sprowadza si do zakazu albo wolnoci. I ten problem jest tak le postawiony od 30 lat w Polsce. Tu chodzi o szanujc ycie kultur spoeczn i osobist, moraln – nie tylko o prawo karne. Tu chodzi te o polityk spoeczn, ktra, gdyby bya kompleksowa, ograniczyaby aborcj, legaln czy nielegaln, eugeniczn czy na danie. W Finlandii, ktra ma liberalne prawo aborcyjne, samych aborcji jest mao na tle innych pastw nordyckich czy europejskich. Dlaczego? Wystpuje par czynnikw: pastwo opiekucze (pastwo pomaga modym rodzinom), postp edukacyjny i zmiany w kulturze (4 czy 6 dzieci nie dziwi). Trzeba zatem pooy nacisk na inne rozwizania, prewencyjne, edukacyjne, prorodzinne. Ponadto, trzeba w dyskusjach o aborcji wzi pod uwag coraz to bogatsze i fascynujce ustalenia nauki, np. rozwj prenatalny nasciturusa. I trzeba debaty, nie zakazu czy wolnoci a priori.

Warto przytoczy sowa emancypantki, lekarki Oyrzanowskiej z 1918 r. Pady na jednym z posiedze Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, na ktrym dyskutowano spraw przerywania ciy: Jeli si zapewni matce i dziecku naleyt opiek moraln i materialn, to prawa przeciwko przerwaniu ciy bd zupenie zbyteczne”. Przytaczam je w zakoczeniu swojej drugiej (bardziej konserwatywnej) monografii o prawie i moralnoci (2019 r.). Podsumowujc zdanie tej lekarki i jakby wyprzedzajc wyrok TK, napisaem w ostatnim zdaniu ksiki: W ten sposb polityka spoeczna i polityka moralna wychodz naprzeciw problemowi i rozwizuj przypadek kontrowersyjny. Moe by to inspiracja dla Europy rodkowowschodniej, nawet przy prawie restrykcyjnym”. Aborcyjne prawo restrykcyjne musi by powizane z polityk spoeczn. Inaczej ono nie ma sensu w praktyce. Powinno by tak w Polsce ju od 1993 r. Nie byo tak i nie wiemy, czy bdzie tak przy jeszcze bardziej restrykcyjnym, obecnym prawie. Powstaje na koniec zatem pragmatyczne pytanie, czy byo warto robi teraz to zamieszanie i narusza tzw. kompromis aborcyjny tym formalnie wtpliwym wyrokiem lex Justyn”.





Źródło

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *